75 jaar bevrijding van Menen tijdens de 2de Wereldoorlog

07 september 201922 september 2019
75 jaar bevrijding

Ook in de 2de WO werd Menen overspoeld door Duitsers. Begin september 1944 werd Menen bevrijd door de geallieerden. De moedige acties van het verzet en de weerstanders hebben hier zeker een bepalende rol gespeeld. 

Herdenkingsprogramma

A/ Herdenkingsplechtigheid met bloemenhulde
Wanneer: zaterdag 7 september om 09:30
Waar: Monument Vander Merschplein, Menen

B/ Stadswandeling: Verzet en bevrijding van Menen tijdens de 2de Wereldoorlog
Onze gids neemt je op sleeptouw door de septemberdagen van 1944 en laat je kennis maken met de helden van het verzet en hun acties.
Wanneer: zondag 15 september om 10:00 en 14:00
Waar: Stadhuis Menen
Deelname: gratis

C/ Openstelling van de schuilkelder onder de Grote Markt en het stadhuis
Deze schuilkelder werd gebouwd tijdens de 2de WO en moest dienen als commandopost voor de passieve luchtbescherming en als bescherming tegen eventuele gasaanvallen. Deze wordt uitzonderlijk opengesteld voor het publiek.
Wanneer: van zaterdag 14 september t.e.m. zondag 22 september tijdens de openingsuren van de dienst Toerisme, op zondag 15 september van 10:00 tot 14:00 is er een gids aanwezig.
Waar: Stadhuis Menen, dienst Toerisme
Openingsuren dienst Toerisme: 
Maandag: 8:30-12:00
Dinsdag: 8:30-14:00
Woensdag: 8:30-12:00 & 14:00-17:00
Donderdag: 8:30-14:00 & 16:00-18:30
Vrijdag: 8:30-16:00
Zaterdag en zondag: 10:00-16:00

Scholen kunnen dit programma reserveren tijdens de week 16 tot 20 september. Niet op maandag en woensdag.

Het relaas van de bevrijding van Menen begin september 2019

De feiten van de laatste week vóór de feitelijke bevrijding van Menen, op 7 september 1944 gebaseerd op het boek “Menen tijdens de Tweede Wereldoorlog” van Walter Desmet en Yves Dupont.

Op 31 augustus 1944 schakelt de terugtrekking van de Duitsers, die eigenlijk al enkele weken aan de gang is, een versnelling hoger. Op de laatste dag van de grote vakantie trekken Duitse troepen gans de dag door de stad. 

Op 1 september verlaten de Feldgendarmes Menen en is de stad vanaf 17:00 telefonisch onbereikbaar. 

Op zaterdag 2 september komt het hier net over de grens in Halluin en zelfs op het grondgebied van Menen tot schermutselingen tussen eenheden van de Forces Françaises  d’Interieur – het Franse verzet – en Duitse soldaten. In het Meense straatbeeld verschijnen mannen in witte uniformen. Het zijn eenheden van de verzetsgroep van Menen. Vanuit Menen wordt ook de ruime omgeving bediend en weldra zijn er ook in Wervik, Komen en Moorslede witte uniformen te zien. 

Op 3 september geeft de commandant van het Geheim Leger het bevel om aan te vallen. Het stadhuis wordt ingenomen en als hoofdkwartier ingericht. Nu de meeste Duitsers de stad verlaten hebben, worden de weerstanders gemobiliseerd. De Belgische driekleur wordt gehesen op het belfort, op het stadhuis en de Sint-Vedastuskerk. De Meense bevolking komt massaal op straat en snel worden de huizen van collaborateurs aangevallen en geplunderd. Eén van de eerste doelen is de apotheek en de woning van de oorlogsburgemeester, in de Rijselstraat. De man is er niet. Dus moeten zijn vrouw en zijn kinderen het ontgelden. Verschillende politieagenten haasten zich naar huis om  hun vooroorlogs uniform opnieuw aan te trekken en haasten zich daarna, samen met de leden van het Geheim Leger, opnieuw de stad in, om de losgeslagen menigte tot kalmte aan te manen, de geviseerde collaborateurs te ontzetten en de orde enigszins opnieuw te herstellen. Intussen worden hier en daar kleine groepjes Duitse krijgsgevangenen door de straten van Menen naar het stadhuis geleid. De oorlog lijkt eindelijk voorbij… tot er om 19:00 tot ieders verrassing een Duitse wagen voorzien van een licht kanon en machinegeweren uit het niets op de Grote Markt verschijnt. Er wordt een schot gelost op de Groentenmarkt en enkele Duitse soldaten werpen handgranaten in de uiteenstuivende massa. Het vuurgevecht tussen de Duitse soldaten en de Menense weerstand duurt hooguit enkele minuten. Er raken verschillende weerstanders ernstig gewond.  

De dag nadien – op maandag 4 september – vertaalt de volkswoede zich opnieuw in een razzia op de bezittingen van de Meeense collaborateurs.  Deze keer zijn er geen verzetsleden om de woedende bevolking in te tomen.  Die moeten de permanente dreiging afwenden van kleine groepjes Duitse soldaten, die in de omgeving gesignaleerd zijn en nog steeds in staat zijn om slachtoffers te maken onder de burgers. Diezelfde dag rijdt een groep Meense weerstanders een kleine colonne Duitse soldaten tegemoet ter hoogte van de baan Geluwe-Dadizele. Die willen zich blijkbaar overgeven. Maar de weerstanders worden er tot ieders verrassing getrakteerd op mitrailleurvuur. 6 Menenaars laten daarbij het leven en 4 andere zijn gewond. Ook verschillende Duitse soldaten hebben tijdens het gevecht het leven gelaten. Het nieuws verspreidt zich razendsnel en voedt de angst onder de Menenaars voor terugtrekkende Duitse soldaten. Een leger op de terugtocht, is een gevaarlijk leger. Diezelfde dag wordt een colonne terugtrekkende Duitsers,  die zich vanuit Frankrijk richting Menen begeeft, aangevallen door eenheden van de Belgische én de Franse weerstand. 

Op 5 september rijdt een grote Duitse colonne vanuit Ieper Menen binnen. De meeste zijn te paard. Ze slepen veldkanonnen en anti-tankwapens mee.  Die Duitsers kruisen de Grote Markt om richting Kortrijk te verdwijnen. Iets later komt een grote Duitse eenheid de stad binnen via de Rijselstraat. Collaborateurs geven aan dat weerstanders in het stadhuis gevangenen hebben opgesloten. Daarop wordt een kanon op de deur van het stadhuis gericht. Het stadhuis verdedigen is je reinste zelfmoord. Daarop besluit het verzet het stadhuis in kleine onopvallende groepjes via de achterdeur te verlaten. Ook in de gebouwen van het College zitten enkele weerstanders verscholen. Zij vluchten ongezien langs de Leie. De gevangengenomen collaborateurs worden door de Duitse soldaten bevrijd en twee weerstanders, die niet op tijd uit het belfort zijn geraakt, worden op hun beurt door Duitse soldaten gevangen genomen. Later op die dag worden zij tijdens  een ultieme vluchtpoging ter hoogte van de Rijselstraat nummer 129 doodgeschoten. 

Op woensdag 6 september zijn er nog amper Duitse soldaten in de stad. De weerstand maakt opnieuw de dienst uit in het centrum. Om 6:00 laat een groepje Duitse soldaten de brug over de Leie ontploffen, doch dit kan niet beletten dat Engelse eenheden het centrum vanuit Wevelgem voor de eerste keer hebben bereikt. Even wordt gevreesd voor een grote Duitse tegenaanval vanuit Geluwe, maar de grote Duitse colonne trekt door de stad zonder ook maar één schot te lossen. In de verte klinkt het artilleriegeschut maar de stad blijft gespaard van beschietingen. 

Op donderdag 7 september 1944 worden nog enkele granaten afgevuurd richting de laatste Duitse stellingen op de Kezelberg. Om 8:00 hebben de Britten eindelijk de volledige controle over de stad Menen in handen… De lang verhoopte bevrijding van onze stad is een feit. Maar de vreselijke oorlog heeft diepe wonden geslagen… en over het lot van verschillende Menenaars is op dat moment eigenlijk nog niks bekend.

Meer info